chat loading...
Trwy ymgyfarwyddo â’r rheolau, gallwch amddiffyn eich hun a’ch cyflogwr presennol neu gyflogwr y dyfodol rhag torri rheolau hawlfraint. Gallwch hefyd ddysgu pa adnoddau y gellir eu defnyddio’n rhad ac am ddim ac i ba raddau.
Er mwyn dod i ddeall prif bwyntiau’r gyfraith, gweler Hanfodion Hawlfraint ac adrannau eraill isod i gael canllaw mwy penodol ar bynciau penodol.
Hawlfraint yw set o hawliau sydd wedi’u neilltuo i ddiogelu gweithiau creadigol.
Mae’r hawliau hyn yn rhoi’r gallu i’r deiliad benderfynu sut mae eu gwaith yn cael ei gopïo, ei addasu, neu ei ddosbarthu.
Mae cael set o hawliau ‘unigryw’ mewn cyfraith hawlfraint yn galluogi deiliad yr hawlfraint i reoli sut mae eu gwaith yn cael ei ddefnyddio ac ymelwa’n fasnachol ohono.
Mae hawlfraint yn cael ei neilltuo’n awtomatig i grëwr darn gwreiddiol o waith – nid oes angen i chi wneud cais amdano, ond mae’n syniad da cadw copi digidol neu gorfforol o’ch gwaith i brofi pryd y gwnaethoch ei greu.Mae hawlfraint yn diogelu mynegiant diriaethol o syniadau yn unig, nid y syniadau eu hunain.
Mae hyn yn cyfeirio at waith lle mae’r hawlfraint wedi dod i ben, a gwaith sydd wedi cael trwydded
Mae angen i waith fod yn barhaol ac mewn cyflwr sefydlog, megis drwy gael ei gofnodi neu ei recordio.
Mae enghreifftiau’n cynnwys calendrau, siartiau taldra a phwysau a thapiau mesur.
Mae diogelu Hawlfraint yn rhoi’r cymhelliant i grewyr fuddsoddi amser, ymdrech, ac adnoddau i greu gwaith newydd ac arloesol. Mae gwybod y gallant elwa o’u creadigaethau yn annog diwydiant creadigol bywiog.
Mae gan waith â hawlfraint werth economaidd, a gall crewyr elwa o’u creadigaethau drwy werthiant, trwyddedu a chyfleoedd masnachol eraill.
Mae hawlfraint yn helpu i gadw treftadaeth ddiwylliannol a’i hyrwyddo drwy ddiogelu mynegiannau traddodiadol a gwaith artistig sy’n unigryw i gymunedau penodol.
Mae diogelu Hawlfraint yn meithrin datblygiad technolegol drwy ddiogelu hawliau arloeswyr ac yn annog ymchwil a datblygiad pellach.
Yn ogystal, mae Hawlfraint yn gwasanaethu budd y cyhoedd drwy gydbwyso hawliau crewyr a chaniatáu mynediad rhesymol i waith creadigol drwy ddelio teg, eithriadau addysgol, a’r parth cyhoeddus.
Un agwedd ar hawlfraint yw’r broses o roi hawliau unigryw i grewyr. Mae’r hawliau unigryw hyn yn caniatáu i grewyr arfer rheolaeth dros sut mae eu gwaith yn cael ei ddefnyddio a’i ddosbarthu.
Mae gan grewyr yr hawl unigryw i atgynhyrchu eu gwaith, sy’n golygu y gallant wneud copïau o’u creadigaethau mewn amryw o ffurfiau, megis argraffu llyfrau, dyblygu cryno disgiau, neu greu copïau digidol.
Yn ogystal, mae gan grewyr yr hawl unigryw i berfformio eu gwaith yn gyhoeddus, megis mewn cyngherddau neu theatrau, neu arddangos eu gwaith yn gyhoeddus, e.e. mewn arddangosfeydd Celf neu orielau.
Mae hawlfraint yn caniatáu i grewyr greu gwaith deilliannol yn seiliedig ar eu creadigaethau gwreiddiol. Gwaith newydd yw gwaith deilliannol sy’n ymgorffori elfennau neu addasiadau o’r gwaith gwreiddiol, megis addasiadau ffilm o lyfrau neu ailgymysgiadau o ganeuon.
Awdur gwaith yw’r person cyntaf sy’n ei greu, a nhw yw’r perchennog hawlfraint cyntaf.
Yr eithriad i hwn yw os yw’r gwaith wedi’i wneud gan gyflogai yn ystod eu cyflogaeth; yn yr achos hwn, y cyflogwr yw perchennog cyntaf unrhyw hawlfraint yn y gwaith, yn amodol ar unrhyw gytundeb i’r gwrthwyneb.Gwaith llenyddol, dramatig, cerddorol neu artistig – Awdur.
Recordio sain – Cynhyrchydd..
Ffilm – Cynhyrchydd a Phrif Gyfarwyddwr.
Darllediad – Y person sy’n gwneud y darllediad.
Trefniadau teipograffeg o argraffiadau cyhoeddedig – Cyhoeddwr.
Gweithiau llenyddol, dramatig, cerddorol ac artistig a gynhyrchwyd gan gyfrifiadur – Y person sy’n gwneud y trefniadau angenrheidiol ar gyfer creu’r gwaith.
Fel arfer bydd angen caniatâd i ddefnyddio, newid neu ail-gymysgu gwaith os yw’n dal mewn hawlfraint.
Sylwer:hyd yn oed os nad ydych yn defnyddio’r gwaith yn fasnachol, gall ddefnyddio gwaith rhywun heb ganiatâd dal i dorri ei hawlfraint. Mae credydu awdur gwaith yn bwysig, ond nid yw’n ddigon i osgoi torri hawlfraint os nad oes gennych ganiatâd.
Mae eithriadau hawlfraint yn caniatáu i berson ddefnyddio gwaith hyd yn oed os yw’n dal mewn hawlfraint.
Mae’r enghreifftiau’n cynnwys:
Copïo ar gyfer defnyddio gydag anghenion ychwanegol:
Wrth ddefnyddio eithriadau hawlfraint, rhaid i chi gymhwyso ‘delio teg’ hefyd. Mae hyn yn benodol i ddeddfwriaeth y DU – mae’n wahanol i gysyniad ‘Defnydd Teg’ yr UDA ac nid oes ganddo ddiffiniad statudol.
Mae’n sicrhau y rhoddir cydnabyddiaeth ddigonol, ac nid yw’r defnydd o’r gwaith yn effeithio ar ddeiliad yr hawlfraint mewn ffordd ariannol neu ar ran eu henw da.
Ystyriwch ‘sut y gallai person teg a gonest fod wedi delio â’r gwaith?’
Mae dau gwestiwn cychwynnol y gallwch eu gofyn:
Mae ystyriaethau’n cynnwys:
Mae delio teg yn caniatáu defnyddio deunydd â hawlfraint ar gyfer dibenion ymchwil ac astudio preifat.
Mae delio teg yn caniatáu defnyddio darn rhesymol o waith â hawlfraint.
Mae ystyriaethau delio teg yn cymryd i ystyriaeth natur y gwaith â hawlfraint sy’n cael ei ddefnyddio.
Tra bod delio teg yn caniatáu defnyddio deunydd â hawlfraint heb ganiatâd, dylid darparu priodoliad priodol i’r ffynhonnell wreiddiol a chynnal cyfanrwydd y gwaith.
Defnyddir trwyddedau mewn prifysgolion er mwyn caniatáu i fyfyrwyr ac academyddion ddefnyddio gweithiau â hawlfraint at ddibenion addysgol.
Mae torri hawlfraint yn digwydd pan fydd rhywun yn defnyddio, copïo, dosbarthu, neu’n atgynhyrchu gwaith â hawlfraint heb gael y caniatâd angenrheidiol gan berchennog yr hawlfraint. Rhaid i ddeiliad yr hawlfraint ddangos y tair prif elfen hyn er mwyn profi torri hawlfraint:
Gall torri hawlfraint arwain at niwed ariannol a niwed at enw da person. Dylech bob amser briodoli gwaith a’i drin gyda’r parch y byddech yn disgwyl i’ch gwaith eich hun gael ei drin. Er bod mwy y gallwch ei wneud gyda deunydd â hawlfraint oherwydd yr eithriadau addysgol, dylech bob amser briodoli’n gywir a defnyddio deunyddiau’n deg.
Mae torri hawlfraint yn groes i gyfraith eiddo ddeallusol a gall arwain at gosbau sifil a throseddol. Gall perchennog yr hawlfraint ceisio am iawndal, dirwyon statudol, ac adennill y costau cyfreithiol.
Mewn llawer o achosion, gall perchennog yr hawlfraint anfon llythyr gorchymyn ymatal i’r tramgwyddwr, gan fynnu eu bod yn rhoi’r gorau i ddefnyddio’r deunydd â hawlfraint ar unwaith.
Gall torri hawlfraint ar-lein sbarduno hysbysiadau tynnu DMCA, gan arwain at dynnu’r cynnwys sy’n torri’r hawlfraint o wefannau a llwyfannau.
Gall torri hawlfraint niweidio enw da unigolion a sefydliadau, gan effeithio ar gydweithrediadau a chyfleoedd swyddi yn y dyfodol, a pherthnasoedd busnes.
Gofynnwch am ganiatâd gan ddeiliad yr hawlfraint cyn defnyddio eu deunydd â hawlfraint. Gall hyn gynnwys cael trwyddedau, llofnodi cytundebau, neu ddefnyddio gwaith o dan Fynediad Agored neu drwyddedau Creative Commons.
Dylech ddeall cysyniad delio teg a sicrhau bod eich defnydd o ddeunyddiau â hawlfraint yn dod o fewn terfynau’r eithriadau hyn.
Defnyddiwch waith yn y parth cyhoeddus neu o dan drwyddedau Creative Commons sy’n rhoi caniatâd penodol i’w ddefnyddio.
Lle bynnag y bo’n bosibl, dylech greu eich cynnwys gwreiddiol eich hun neu geisio cynnwys o ffynonellau gyda hawliau defnydd clir, megis llyfrgelloedd stoc di-freiniol.
Cynllun trwyddedu sy’n dangos yn glir ba waith sydd ar gael i’w ddefnyddio heb negodi neu gynrychiolaeth gyfreithiol.
Darparu mynediad ar-lein diderfyn, rhad ac am ddim i ymchwil ysgolheigaidd a adolygwyd gan gymheiriaid.
Defnyddio deunydd â hawlfraint heb ganiatâd deiliad yr hawlfraint.
Dysgu mwy am::
