chat loading...
Mae’r llyfrgell yn darparu mynediad i lyfrau, cyfnodolion, a mathau eraill o ddeunyddiau ymchwil y gallwch gael mynediad iddynt drwy gatalog y llyfrgell a chronfeydd data, neu drwy eich Rhestrau Adnoddau Ar-lein.
Mae’r llyfrgell yn talu am drwyddedau sy’n eich galluogi i lanlwytho neu argraffu swm cyfyngedig o ddeunydd. Nid ydynt ar gael yn gyhoeddus, a ni chaniateir i chi rannu’r rhain â phobl y tu allan i’r brifysgol.
Mae darpariaeth yng nghyfraith hawlfraint i lyfrgelloedd wneud copïau hygyrch i fyfyrwyr ag anabledd. Gall hyn gynnwys copïau Braille neu sain ar gyfer myfyrwyr â nam ar eu golwg, neu lyfrau hygyrch neu erthyglau i fyfyrwyr dyslecsig. Cysylltwch â Chymorth Hygyrch? am ragor o wybodaeth ar hyn.
Yn ystod eich astudiaethau, bydd angen i chi gopïo neu lawrlwytho deunyddiau â hawlfraint megis erthyglau cyfnodolion, llyfrau, delweddau, a data. Gall deall hawlfraint sicrhau eich bod yn cydymffurfio â chyfraith hawlfraint a’ch bod yn foesegol yn eich triniaeth o’r defnydd o ddeunyddiau trydydd parti.
Mae eithriadau hawlfraint sy’n caniatáu defnyddio deunyddiau trydydd parti heb ofyn am ganiatâd deiliad yr hawlfraint. Mae’r rhain sy’n fwyaf perthnasol ar gyfer defnydd myfyrwyr ar gyfer:
Gallwch ddysgu rhagor am Eithriadau Hawlfraint ar y wefan hon
Pan ydych yn defnyddio deunydd trydydd parti, mae’n hanfodol eich bod yn defnyddio’r hyn sy’n rhesymol a theg. Amlinellir canllawiau i ddelio teg yn ein hadran Cyflwyniad i Hawlfraint.
Yn ogystal, dylech fod yn glir ynghylch pa waith yw eich gwaith eich hun a beth yw gwaith trydydd parti drwy gyfeirnodi’r gywir.
Ni chaniateir defnyddio deunydd â hawlfraint ar gyfer dibenion addurniadol. Mae’n rhaid iddo fod yn berthnasol i’ch astudiaethau. Os ydych yn defnyddio delweddau ar gyfer dibenion addurno yn unig, sicrhewch eich bod yn defnyddio delweddau sydd yn y parth cyhoeddus neu sydd â thrwyddedau Creative Commons. Gweler ein hadran Adnoddau Pellach am ffynonellau’r rhain.
Y brifysgol sy’n berchen hawlfraint y deunyddiau dysgu sydd wedi’u darparu i chi gan eich darlithwyr. Ni chaniateir i chi rannu’r rhain â phobl y tu allan i’r brifysgol. Mae hyn yn berthnasol i adnoddau’r llyfrgell, oni bai eu bod wedi’u cyhoeddi’n Mynediad Agored neu fod ganddynt drwydded Creative Commons. Byddai rhannu deunydd â hawlfraint yn cael ei ystyried yn torri hawlfraint. Os ydych yn rhannu rhywbeth ar-lein, mae pob amser yn fwy diogel rhannu dolen i’r ffynhonnell wreiddiol.
Fel arfer, bydd hawlfraint gwaith a grëwyd gan fyfyriwr yn y brifysgol yn cael ei neilltuo i’r myfyriwr hwnnw. Mae’n cael ei ddiogelu’n awtomatig cyn gynted y caiff ei “sefydlogi” mewn rhyw ffordd, megis ei gofnodi, ei dynnu ar bapur neu ei gofnodi’n electronig.
Gallwch ystyried trwyddedu eich gwaith o dan drwyddedau Creative Commons sy’n rhoi rheolaeth i chi ar sut y gall eraill ddefnyddio eich gwaith. Mae rhagor o wybodaeth ar hyn yn yr adran Creative Commons.
Os ydych yn rhannu eich gwaith ar-lein, ystyriwch ychwanegu hysbysiadau hawlfraint a pholisi tynnu i lawr mewn achosion o unrhyw dorri hawlfraint.
Dyma rai sefydliadau a all eich helpu i ddiogelu eich hawlfraint a’ch eiddo deallusol:
Mae cyfraith hawlfraint yn berthnasol i ymchwil mewn amrywiol ffyrdd, gan ddibynnu ar ffactorau megis gwreiddioldeb, creadigaeth, trwyddedu ac eithriadau neu gytundebau perthnasol.
Mae cyfraith hawlfraint yn cynnwys eithriadau yn benodol ar gyfer dibenion addysgol, a allai ganiatáu i ymchwilwyr ddefnyddio deunyddiau trydydd parti mewn ffyrdd penodol heb ganiatâd.
Mae’r eithriadau hyn fel arfer yn berthnasol i weithgareddau megis addysgu, ymchwil ac astudio preifat, ond mae’n debyg na fyddant yn berthnasol os yw eich gwaith yn cael ei gyhoeddi i gynulleidfa ehangach.
Wrth ddefnyddio eithriadau hawlfraint, rhaid i chi gymhwyso ‘delio teg’ hefyd.
Ystyriwch ‘sut y gallai person teg a gonest fod wedi delio â’r gwaith?’ Mae dau gwestiwn cychwynnol y gallwch eu gofyn:
Hyd yn oed wrth ddefnyddio deunyddiau trydydd parti o dan eithriadau delio teg neu addysgol, fel arfer, mae’n ofynnol i ymchwilwyr ddarparu priodoliad priodol i’r ffynhonnell wreiddiol.
Mae’r priodoliad hwn yn sicrhau tryloywder ac yn rhoi cydnabyddiaeth i ddeiliad yr hawlfraint.
Mae rhai crewyr yn dewis trwyddedu eu gwaith o dan drwyddedau Creative Commons, sy’n caniatáu i eraill ddefnyddio’r deunydd o dan amodol penodol a bennir gan y drwydded.
Gall ymchwilwyr gymryd mantais o ddeunydd sydd wedi’i drwyddedu gan Creative Commons er mwyn symleiddio’r broses o gael caniatâd ar gyfer deunydd trydydd parti, cyn belled â’u bod yn cydymffurfio â thelerau’r drwydded.
Gellir defnyddio gwaith sydd yn y parth cyhoeddus, naill ai oherwydd bod yr hawlfraint wedi dod i ben neu oherwydd bod y crëwr wedi ildio eu hawliau’n benodol yn rhydd heb ganiatâd.
Fodd bynnag, mae angen i ymchwilwyr wirio statws hawlfraint gwaith o’r fath i sicrhau eu bod yn y parth cyhoeddus mewn gwirionedd.
Gallwch chi ddefnyddio deunydd â hawlfraint mewn traethodau hir gan y bydd y rhain yn cael eu cynnwys o dan eithriadau addysgol mewn deddfwriaeth hawlfraint y DU.
Gallwch ddal briodoli unrhyw ddeunydd â hawlfraint. Fodd bynnag, dim ond nes bod eich gwaith wedi’i asesu, y gellir ymestyn y caniatâd.
Ar ôl hyn, gallwch adael deunydd â hawlfraint yn eich gwaith yn y cadwrfeydd. Fodd bynnag os oes unrhyw wrthwynebiadau gan ddeiliad yr hawlfraint, mae gennym bolisi tynnu i lawr cadarn a byddwn yn dileu unrhyw gynnwys dadleuol ar unwaith.
Gallai fod angen i ymchwilwyr gael caniatâd neu drwyddedau gan ddeiliaid hawlfraint i ddefnyddio eu gwaith mewn ffyrdd penodol, yn enwedig os yw eu defnydd yn mynd y tu hwnt i’r hyn a ganiateir o dan eithriadau hawlfraint.
Gall y broses hon ymwneud â chysylltu â deiliaid hawlfraint yn uniongyrchol neu ddefnyddio cynlluniau trwyddedu ar y cyd.
Gall y broses o gael caniatâd neu drwyddedau gan ddeiliaid hawlfraint ar gyfer defnyddio eu gwaith amrywio yn dibynnu ar yr amgylchiadau penodol a dewisiadau deiliaid yr hawlfraint.
Os nad yw’r deunydd wedi’i gwmpasu gan:
Pryd:
rhaid ceisio caniatâd gan ddeiliad yr hawlfraint.
Noder: Nid yw diffyg ymateb yr un peth â chydsyniad.
Pennu pwy sy’n berchen yr hawlfraint i’r gwaith rydym am ei ddefnyddio.
Gall hyn fod yn grëwr y gwaith, megis awdur, artist, neu ffotograffydd, neu gall fod yn gyhoeddwr, asiantaeth, neu endid arall sydd wedi neilltuo’r hawliau.
Ar ôl i chi adnabod deiliad yr hawlfraint, cysylltwch â nhw i geisio caniatâd i ddefnyddio’r gwaith.
Fel arfer, gellir gwneud hyn drwy e-bost, y post, neu ffurflen gais am ganiatâd ar-lein os yw hyn ar gael.
IYn eich cais, dylech esbonio’n glir sut rydych yn bwriadu defnyddio’r gwaith, gan gynnwys y cyd-destun penodol, diben a hyd y defnydd.
Dylech ddarparu cymaint o fanylion â phosibl er mwyn helpu deiliad yr hawlfraint i ddeall eich cais.
Gallai deiliad yr hawlfraint roi caniatâd o dan amodau penodol, megis mynnu talu ffioedd trwyddedu, nodi cwmpas y defnydd, neu ofyn am briodoli.
Dylech negodi termau’r caniatâd os oes angen er mwyn sicrhau eu bod yn dderbyniol i’r ddwy ochr.
Ar ôl i chi gael cytundeb â deiliad yr hawlfraint, dylech ofyn am gadarnhad ysgrifenedig o’r caniatâd a roddwyd.
Gallai hyn fod ar ffurf cytundeb drwydded, llythyr caniatâd, neu gadarnhad e-bost.
Sicrhewch eich bod yn cydymffurfio â thelerau’r caniatâd a roddwyd gan ddeiliad yr hawlfraint.
Gallai hyn gynnwys talu unrhyw ffioedd gofynnol, darparu priodoli priodol, neu gadw at gyfyngiadau ar ddefnyddio’r gwaith.
Dylech gadw cofnodion o’r caniatâd a gafwyd, gan gynnwys unrhyw ohebiaeth gyda deiliad yr hawlfraint, termau’r caniatâd a roddwyd, a phrawf o’r taliad os yw’n berthnasol.
Gall y ddogfennaeth hon helpu i arddangos cydymffurfiaeth â chyfraith hawlfraint rhag ofn bod unrhyw anghydfodau neu gwestiynau ynghylch eich defnydd o’r gwaith.
Sylwer:
Gall y broses o gael caniatâd neu drwydded fod yn gymhleth ac weithiau yn cymryd llawer o amser, yn enwedig ar gyfer gwaith sy’n eiddo i gyhoeddwyr neu asiantaethau mawr.
Dylech ddechrau’r broses yn gynnar a bod yn barod i negodi termau os oes angen.
Ystyriwch geisio cyngor cyfreithiol os ydych yn ansicr am eich hawliau a’ch goblygiadau o dan gyfraith hawlfraint neu os ydych yn dod o hyd i anawsterau wrth gael caniatâd.
Wrth gyhoeddi eich ymchwil, gwiriwch y contract a pha hawliau rydych yn eu cadw neu eu hildio.
Gwiriwch y Plan S Rights Retention Strategy sy’n gallu helpu ymchwilwyr i gydnabod a mynnu eu hawliau wrth gyhoeddi Mynediad Agored
SYLWER:
Mae hawlfraint yn hawl awtomatig: yn wahanol i ffurfiau eraill o IP megis patentau a nodau masnach, nid oes angen ffurfioldeb megis cofrestru. Hyd yn oed os nad ydych yn cofrestru eich gwaith neu os nad ydych yn atodi’r symbol hawlfraint © iddo, mae cyfraith hawlfraint yn diogelu eich gwaith.
Mae’n syniad da cadw copi digidol o’ch gwaith wedi’i ddyddio i brofi pryd roeddech wedi’i greu.
Cyhoeddi Mynediad Agored (OA) yw’r broses o wneud cyfathrebiadau ysgolheigaidd ar gael yn rhad ac am ddim y gellir eu hailddefnyddio er mwyn caniatáu i unrhyw un elwa o ymchwil.
Gallwch wneud gwahaniaeth fel ymchwilydd prifysgol, drwy rannu eich gwaith yn agored.
Gallai deddfwriaeth hawlfraint ddylanwadu ar sut y gall ymchwilwyr rannu eu gwaith wrth barchu hawliau deiliaid hawlfraint.
Dylai ymchwilwyr gadw’n wybodus am bolisïau mynediad agored sy’n berthnasol i’w ffynonellau cyllido a’u cysylltiadau a chynllunio eu strategaethau cyhoeddi yn unol â hynny er mwyn sicrhau cydymffurfiaeth a chynyddu cyrhaeddiad ac effaith eu hymchwil.
Erbyn hyn, mae gan y rhan fwyaf o brifysgolion y DU gadwrfa sy’n cadw ac yn caniatáu mynediad rhad ac am ddim i allbwn ymchwil ei sefydliad.
Mae gan PCYDDS Gadwrfa Ymchwil a Chadwrfa Data Ymchwil.
Gallwch gael mwy o wybodaeth ar Fynediad Agored ar ein tudalen Mynediad Agored ac Ymchwil ar fewnrwyd y llyfrgell.
Mae angen i ymchwilwyr ystyried goblygiadau hawlfraint wrth rannu ac ailddefnyddio data er mwyn sicrhau cydymffurfiaeth â gofynion cyfreithiol. Mae cyfraith hawlfraint yn ymwneud â data ymchwil mewn ffordd gynnil gan ddibynnu ar sawl ffactor megis:
Yn ogystal, gallai cyfraith hawlfraint fod yn berthnasol yn enwedig os yw’r data yn cynnwys deunydd hawlfraint, neu os yw ymchwilwyr yn bwriadu cyhoeddi neu rannu’r data gydag eraill.
Dyma sut mae cyfraith hawlfraint fel arfer yn berthnasol i ddata ymchwil a’r ystyriaethau ar gyfer rhannu ac ailddefnyddio’r data:
Mae amddiffyniad yn berthnasol i waith gwreiddiol sydd wedi’i osod ar ffurf ddiriaethol, megis dogfennau ysgrifenedig, delweddau, neu recordiadau.
Yng nghyd-destun data ymchwil, gall hawlfraint fod yn berthnasol i setiau data sy’n ymwneud â mynegiant creadigol gwreiddiol, megis cronfeydd data, neu ddelweddau data.
Fodd bynnag, nid yw hawlfraint yn diogelu ffeithiau, syniadau, dulliau, neu fformiwlâu mathemategol eu hunain, dim ond mynegiant gwreiddiol y syniadau hynny.
Mewn llawer o achosion, mae data ymchwil yn cael ei gynhyrchu ar y cyd gan ymchwil neu gyfranwyr lluosog.
Mae perchnogaeth hawlfraint data o’r fath yn dibynnu ar amgylchiadau penodol, gan gynnwys unrhyw gytundebau neu gonfensiynau ymhlith y cydweithwyr.
Yn absenoldeb unrhyw gytundebau i’r gwrthwyneb, fel arfer, rhennir data ymchwil a ysgrifennwyd ar y cyd ymhlith y crewyr.
Gall ymchwilwyr ddewis trwyddedu eu data ymchwil er mwyn nodi sut y gall eraill ei ddefnyddio, ei rannu ac adeiladu arno.
Mae opsiynau trwyddedu yn amrywio o drwyddedau hawlfraint traddodiadol i drwyddedau agored megis trwyddedau Creative Commonsm sy’n caniatáu ar gyfer termau mwy hyblyg a chaniataol.
Drwy ddewis trwydded briodol, gall ymchwilwyr egluro’r caniatâd a’r cyfyngiadau sy’n gysylltiedig â’u data, gan ei wneud yn haws i eraill ddeall sut y gallant ddefnyddio ac ailddefnyddio’r data’n gyfreithlon.
Mae cyfraith hawlfraint yn cynnwys eithriadau neu gyfyngiadau sy’n caniatáu ar gyfer defnyddio gwaith â hawlfraint heb ganiatâd deiliad yr hawlfraint.
Gall eithriadau fod yn berthnasol i weithgareddau ymchwil, megis cloddio data ar gyfer dibenion ymchwil anfasnachol neu ddefnyddio deunyddiau â hawlfraint mewn prosesau testun a chloddio data.
Dylai ymchwilwyr fod yn ymwybodol o’r eithriadau a’r cyfyngiadau perthnasol yn eu hawdurdodaeth a sicrhau bod eu defnydd o ddata yn cydymffurfio â nhw.
Gall ymchwilwyr ymrwymo i gytundebau neu gontractau sy’n llywodraethu rhannu a defnyddio data ymchwil a all ddiystyru neu ategu cyfraith hawlfraint.
Gall y cytundebau hyn bennu’r telerau a’r amodau ar gyfer rhannu, cyrchu, a defnyddio’r data, gan gynnwys unrhyw gyfyngiadau ar ddefnydd masnachol, gofynion priodoli, neu bolisïau dyfynnu data.
Dylai ymchwilwyr adolygu a chydymffurfio’n ofalus ag unrhyw gytundebau rhannu data y maent wedi ymrwymo iddynt.
Yn fwyfwy, mae mentrau a pholisïau’n hyrwyddo mynediad agored i ddata ymchwil, sy’n anelu at wneud data ar gael yn rhad ac am ddim i unrhyw un ei gyrchu, ei ddefnyddio a’i ailddefnyddio heb gyfyngiadau.
Yn aml, mae mentrau data agored yn ymwneud â defnyddio trwyddedau agored a chadwrfeydd er mwyn hwyluso rhannu data a’i ailddefnyddio wrth wneud y mwyaf o dryloywder, atgynhyrchadwyedd a chydweithredu mewn ymchwil.
