chat loading...
Casgliadau Arbennig ac Archifau
Gosodwyd carreg sylfaen Coleg Dewi Sant, Prifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan yn ddiweddarach, yn 1822. Mae’r cofnodion cynharaf yn y casgliad yn dyddio cyn ei sefydlu ac yn cynnwys gohebiaeth gan ei sylfaenydd, yr Esgob Thomas Burgess, cynlluniau pensaernïol a luniwyd gan C. R. Cockerell, a rhestrau o danysgrifwyr a rhoddwyr i’r coleg. Mae ei gofnodion swyddogol yn cynnwys ei Siarter a’i Statudau, cofrestrau myfyrwyr, canlyniadau arholiadau, cofnodion ac adroddiadau ariannol, adroddiadau blynyddol, calendrau a phrosbectysau.
Mae’r Casgliad Ffotograffau, cofnodion myfyrwyr a chylchgronau coleg yn rhoi cnawd ar esgyrn yr hanes ‘swyddogol’, gan fwrw golau ar fywydau personol aelodau’r corff myfyrwyr.
Mae’r casgliad hefyd yn cynnwys cofnodion Ysgol Coleg Dewi Sant, 1884-1945.
Sefydlwyd gwasanaeth archifau Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan yn 1970 gan y Darlithydd mewn Hanes a’r Archifydd Anrhydeddus, D. T. W. Price. Casglodd Price ddeunydd yn ymwneud â hanes y coleg wrth ymgymryd ag ymchwil ar gyfer ei waith dwy gyfrol, A History of St David’s University College, Lampeter (Gwasg Prifysgol Cymru, 1977 a 1990).
Agorwyd y coleg, a elwid yn flaenorol yn Goleg Hyfforddi De Cymru a Sir Fynwy, yn 1848 i hyfforddi dynion Anglicanaidd i ddysgu mewn ysgolion elfennol. Hwn yw un o’r colegau hyfforddi athrawon hynaf yng Nghymru.
Trosglwyddwyd cofnodion y coleg o Swyddfa Cofnodion Sir Gaerfyrddin i gampws Llanbedr Pont Steffan yn 2013. Derbyniwyd blaendal ychwanegol, gan gynnwys deunydd yn ymwneud â’r cyn-Brifathro, y Parchedig Ganon T. Halliwell yn 2017.
Mae’r casgliad yn cynnwys cofnodion gweinyddol ac ariannol, adroddiadau arolygu EF, cwricwlwm, cofrestrau myfyrwyr, cylchgronau coleg, a ffotograffau sy’n dyddio o 1855 i 1997.
Mae hanes manwl o’r coleg ar gael: Russell Grigg, History of Trinity College, Carmarthen 1848-1998, Gwasg Prifysgol Cymru, 1998.
Mae gwreiddiau PCYDDS yn Abertawe mewn tri sefydliad addysgol: Coleg Celf Abertawe (amcangyfrifwyd 1853), Coleg Addysg Abertawe (amcangyfrifwyd 1872) a Choleg Technoleg Abertawe (amcangyfrifwyd 1897).
Unodd y tri sefydliad yn 1976 i ddod yn Sefydliad Addysg Uwch Gorllewin Morgannwg; ailenwyd hwn yn Sefydliad Addysg Uwch Abertawe yn 1991. Daeth yn Brifysgol Fetropolitan Abertawe yn 2008, unodd â champysau Llambed a Chaerfyrddin PCYDDS yn 2013.
Mae’r archifau hyn wedi’u storio ar wahân yng Nghampws SA1 Glannau Abertawe. Os hoffech wybod mwy am y casgliad neu archebu apwyntiad ymchwil, cysylltwch â specialcollections@uwtsd.ac.uk.
Sefydlwyd ysgol Ystrad Meurig tua 1734 gan Edward Richard, ysgolhaig, beirniad, hynafiaethydd a bardd Cymraeg. Breintiwyd yr ysgol yn gyfreithiol yn ysgol ramadeg ym 1757, ac o 1777 ymlaen, cynigiodd addysg rad ac am ddim i fechgyn o Sir Aberteifi yn Lladin ac egwyddorion Eglwys Loegr.
Rhwng 1803 a 1827, daeth Ystrad Meurig yn brif sefydliad ar gyfer hyfforddi ordinandiaid yn esgobaeth Tyddewi. Arweiniodd agoriad Coleg Dewi Sant yn 1827 at ostyngiad yn nifer y myfyrwyr, a datblygodd yr ysgol yn sefydliad paratoadol i’r rhai a oedd yn dymuno mynychu Coleg Dewi Sant neu Brifysgol Cymru. Parhaodd nifer y myfyrwyr i ostwng, ac yn 1973 caeodd yr ysgol, sydd bellach wedi’i hailenwi’n Goleg Ioan Sant, o’r diwedd.
Symudwyd llyfrgell a chofnodion yr ysgol i Goleg Dewi Sant a bellach defnyddir yr ysgol yn neuadd bentref. Mae’r casgliad yn cynnwys cofrestrau derbyn a phresenoldeb, cofnodion ariannol a gohebiaeth, cylchgronau ysgolion, ffotograffau, a chyhoeddiadau cysylltiedig.
